U Podgorici je večeras promovisan zbornik radova “Podgorica u vrijeme vladavine Osmanlija (1474–1878)”, nastao kao rezultat međunarodnog naučnog simpozijuma održanog 4. i 5. oktobra 2025. godine. Zbornik sadrži 24 naučna rada na ukupno 350 stranica, u kojima se, na osnovu arhivskih izvora i savremenih historiografskih metoda, obrađuju politički, urbani, kulturni, vjerski i društveni procesi Podgorice tokom osmanskog perioda.
Povod za organizovanje naučnog skupa, a samim tim i za objavljivanje Zbornika, bila je i najava obnove tvrđave Depedogen pod nazivom “Tvrđava Ribnica”, kao i činjenica da su predloženim projektnim rješenjima u potpunosti izostavljeni ostaci džamije sultana Mehmeda Fatiha, iako je ona bila sastavni dio utvrđenja, što potvrđuju relevantni arhivski i faktografski izvori.
Promociju je moderirao akademik prof. dr Šerbo Rastoder, dok je uvodnu riječ imao reis Islamske zajednice u Crnoj Gori Rifat ef. Fejzić.
Reis Fejzić je ukazao na značaj ovog Zbornika i naučnog skupa u kontekstu očuvanja islamsko-orijentalnog kulturnog nasljeđa u Crnoj Gori, naglašavajući da se Islamska zajednica suočava s brojnim preprekama u njegovoj zaštiti. Kao primjer naveo je slučaj džamije na Depedogenu, ali i džamije u Radulićima, za koju je saglasnost za rekonstrukciju najprije data, a potom poništena od istih institucija, što, prema njegovim riječima, ukazuje na sistemski problem.
Na promociji su govorili i Danilo Burzan, mr Novak Adžić, prof. dr Rifat Alihodžić i glavni imam Podgorice Džemo ef. Redžematović. Mr Novak Adžić osvrnuo se na historijske činjenice vezane za porodicu Nemanjić, ističući da, prema izvorima, ona potiče iz Raške i da nije utemeljivač Podgorice, čime se osporavaju savremeni pokušaji proizvoljnog historijskog povezivanja.
Glavni imam Podgorice Džemo ef. Redžematović naglasio je da je evropska civilizacija izgrađena ne samo na judeo-kršćanskom, već i na islamskom nasljeđu, upozorivši da se prema islamskoj kulturnoj baštini decenijama odnosilo neadekvatno. Istakao je da se u Crnoj Gori često nameće jedan dominantan kulturni stil, zanemarujući druge slojeve nasljeđa, što se, kako je kazao, ne odnosi isključivo na islamsku, već i na hrišćansku baštinu.
Danilo Burzan ocijenio je da je Zbornik objavljen u pravom trenutku, u periodu ponovne aktuelizacije narativa o tzv. obnovi nemanjićkog nasljeđa, ističući da ovo izdanje faktografski i izvorno donosi podatke o Staroj Podgorici, uključujući i precizan datum njenog osnivanja, te na taj način unaprijed razgrađuje falsifikatorski pristup kulturnoj historiji grada.
Prof. dr Rifat Alihodžić govorio je o razlozima falsifikovanja historije i kulture, naglašavajući da su politizacija prošlosti i jačanje nacionalizama među ključnim uzrocima takvih pojava.
Na kraju promocije, predsjednik Dukljanske akademije nauka i umjetnosti dr Aleksandar Saša Mugoša pročitao je Apel u kojem se, pozivajući se na naučne činjenice predstavljene u Zborniku, ističe da je Podgorica nastala razvojem oko tvrđave Depedogen, izgrađene prema pravilima osmanske vojne arhitekture. U Apelu je naglašeno da osmanski arhivski planovi potvrđuju postojanje džamije Mehmeda Fatiha u centralnom dijelu tvrđave, kao jedinog sakralnog objekta na tom lokalitetu za koji postoje nesporni dokazi.
Apelom se pozivaju javnost i nadležne institucije da poštuju naučno utvrđene činjenice i zahtijeva hitno zaustavljanje promocije tvrđave Depedogen pod nazivom “Tvrđava Ribnica”, naročito u vizuelnim prikazima koji lokalitet predstavljaju bez džamije i minareta, što je ocijenjeno kao grubo falsifikovanje istorije i obmanjivanje javnosti.
Izdavači Zbornika su Institut za historiju, demografiju i antropologiju Sandžaka – BANU i Islamska zajednica u Crnoj Gori, a promoteri su istakli da ovo izdanje predstavlja značajan doprinos crnogorskoj i regionalnoj istoriografiji, zasnovan na izvorima, činjenicama i akademskom dijalogu.
